De restauratie
Tussen het bouwjaar (1893) en het midden van de jaren ‘90 onderging het Autrique-huis verschillende transformaties, zowel wat betreft de decoratieve elementen als de inrichting van de kamers en de uitrusting. De opdracht van architect Francis Metzger bestond er dus in om de originele bezieling terug te vinden die Horta aanspoorde tijdens de creatie. Er waren weinig oude documenten beschikbaar. Het team diende zich te laten leiden door het huis zelf en zodoende te werk te gaan als archeologen. Bodem- en muuronderzoek, de verf laag na laag verwijderen, met alle details rekening houden : door dit werk van de lange adem konden alle keuzes die op de werkplaats gemaakt werden gestaafd worden.
Een voorbeeld : de tweede verdieping
Het onderzoek van de vloer heeft bewezen dat de indeling van de vertrekken in de loop der tijden veranderd is : een scheidsmuur werd toegevoegd en de doorgang tussen de kamers aan de voorkant werd erg hard veranderd. Door de opmetingen kon men de kamers opnieuw hun oorspronkelijke inrichting geven. Dezelfde methodes werden toegepast in verband met de schoorsteen op de eerste verdieping, die zijn oorspronkelijke afmetingen terugkreeg.
Herstellingen
In de mate van het mogelijke werd de voorkeur gegeven aan de originele materialen en de toenmalige technieken. Enkele elementen werden opnieuw op maat gemaakt, zoals bijvoorbeeld de afsluiters van de radiatoren, met mahoniehouten hendels en een afstemschaal. De oude elektrische installatie werd behouden, maar een moderne onzichtbare bekabeling verbindt tegenwoordig de plaatsen. Enkel de originele lichtpunten werden behouden om de gedempte sfeer van de toenmalige woonst te recreëren.
Zie ook: Urban Brussels
Zowel op het gelijkvloers als op de verdiepingen vond men kleuren terug die typisch waren voor de sfeer van de XIXe eeuw, waarin Horta zich liet gelden. De kleuren zijn misschien een beetje donker, maar ze zijn er wel, op de muren, op het verniste houtwerk, de lambrisering en bovenal op het behangpapier. De hoofdkleuren rood, groen en bruin die men zowat overal terugvindt, zijn niet per toeval gerestaureerd – in de jaren ’90 hadden Lode Declercq en Luc Maes grondig onderzoek uitgevoerd, die door aanvullende peilingen en ontdekkingen tijdens de werkzaamheden verfijnd werden.
Onderzoek ?
Her en der verspreid vindt men op de muren kleine ‘venstertjes’ in de verf, deuren, plinten, de vloer … Op deze plaatsen hebben specialisten geduldig de verschillende lagen verf en resten behangpapier één na één verwijderd. Zodoende kon de geschiedenis van de decoratie van het huis gerecreëerd worden. De onderzoeken werden meestal in hoeken en moeilijk bereikbare plaatsen gedaan : waar men het minst verwijderd had en waar de oudste restjes overbleven. De scalpel en het vergrootglas zijn onontbeerlijk bij dit soort werk. Als de oorspronkelijke laag teruggevonden wordt, is het de zaak om de originele teint terug te vinden. De steekproef die genomen werd is onderhavig geweest aan het verouderingsproces, of ze is bewerkt geweest met afwerkingsproducten of een dun laagje glansverf. Tijdens de werken komt het toeval soms ter hulp : zo werd bijvoorbeeld ontdekt dat de schoorsteen op de eerste verdieping breder gemaakt was. Onder het toegevoegde deel vond het team enkele restjes behangpapier en een stukje kroonlijst : het uitzicht van de kamer was ineens helemaal veranderd.
Zie ook: www.kikirpa.be
François Schuiten en Benoît Peeters zijn artiesten die er voor gekozen hebben om zich, samen of alleen, op verschillende wijzen uit te drukken, maar voornamelijk aan de hand van het beeldverhaal. De serie “De duistere Steden”, gestart in 1980, is de basis van een zeer origineel oeuvre. Een deel van de inspiratie voor hun universum ligt bij illustrators en architecten uit het einde van de XIXe – begin XXe eeuw. Sinds einde jaren ’80 kent het publiek hen ook van ensceneringen op verschillende locaties (Montreal, Angoulême, Brussel, enz.). En ook op het scherm etaleerden ze hun talent, zoals bijvoorbeeld in de verbazingwekkende mix van documentaire en fictie: 'Le Dossier B'. Hun opmerkelijke bijdrage aan de tentoonstelling 'Architectures Rêvées' (‘Gedroomde Architectuur’) in 1996 gaf hen de gelegenheid om een eerbetoon aan Victor Horta te leveren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat als Schuiten en Peeters in het midden van de jaren ’90 ontdekken dat het Autrique-huis te koop staat, ze zich verplicht voelen iets te ondernemen. Een groot avontuur begint, waarbij vele partners betrokken worden en waarop vandaag iedereen uitgenodigd is om mee te komen proeven. Uit de restauratie is een Droomhuis geboren ; laat u verleiden door de mise-en-scène en breng eens een bezoekje aan het huis op de Haachtsesteenweg 266.
Zie ook : Urbicande
Zie ook : ebbs.net
Oorsprong
Het Maison Autrique (Horta 1893) is een belangrijke mijlpaal van de Art Nouveau. Het heeft een voorbeeldige restauratie ondergaan. Nu open voor het publiek, kan iedereen het historische en esthetische belang van de oude Brusselse huizen beter begrijpen. Tijdens uw bezoek ontdekt u tentoonstellingsruimtes, een kleine thematische boekhandel en een originele scenografie van Benoît Peeters en François Schuiten.
In 1893 was Horta 32 jaar oud : na zijn stage bij Alphonse Balat, enkele huizen in Gent en talrijke andere projecten vraagt zijn vriend Eugène Autrique, ingenieur bij Solvay, hem om een huis voor hem te ontwerpen. De wensen van Autrique waren eenvoudig : “geen enkele luxe, geen enkele extravagantie : een bewoonbaar souterrain, een waardige vestibule en trappenhuis, de salon en de eetkamer prettig samen, een eerste etage met bad en toilet (nog niet gebruikelijk in die periode) en een tweede mansardeverdieping voor kinderen en personeel” (V. Horta, Memoires, p . 31). Het gekozen terrein lag op de Haachtsesteenweg nummer 236 (vandaag n°266) en werd tijdens een openbare verkoop door Horta zelf gekocht, in naam van E. Autrique. Dit wordt het eerste grote herenhuis dat Victor Horta maakt. Men kan hier reeds de elementen opmerken die het onderwerp van de navorsingen van de architect zullen blijven: het begin van de integratie met de straat, muurbekleding van verschillende diktes, de coëxistentie van symmetrie met onsymmetrische vormen, en dan hebben we het nog niet over zijn baanbrekend gebruik van metaal. Ongeveer tegelijkertijd ontwerpt Horta het Tassel hotel; de jaren daarop nemen de opdrachten toe en de stijl die men weldra Art Nouveau zal noemen bloeit op. In zijn memoires drukt Horta zijn tevredenheid uit over het resultaat : “hij heeft een vriend tevreden gemaakt (…) en een eerlijk werk geleverd” waarbij hij aan niemand iets heeft ontleend (Memoires, p. 33) Het Autrique-huis is een essentiëel bedevaartsoord voor iedereen die van architectuur houdt en voor liefhebbers van het oeuvre van Victor Horta.
Zie ook: La Maison Horta
1893-1907
Eugène Autrique is de oudste van een gezin met vier kinderen. Met het diploma van ingenieur mechanica heeft hij sinds kort een vaste betrekking aan de Polytechnische School van Brussel. Een van zijn collega’s is Emile Tassel, die hij ook ontmoet binnen de loge “Amis Philanthropes”. De Autriques zijn echter niet zeer bemiddeld en het is bekend dat Horta in die tijd zijn ereloon aanpast om de kwaliteit van de gekozen materialen te kunnen garanderen. Hoewel bescheiden in de ogen van de architect, is het huis groot genoeg voor een klein gezin : het echtpaar Autrique heeft een zoon en zal geen andere kinderen krijgen. Ze betrekken de woning in de loop van het jaar 1895 en blijven er twaalf jaar. Heel waarschijnlijk worden de huishoudelijke taken toevertrouwd aan een dienstmeisje dat op zolder inwoont. De familie Autrique is een mooi voorbeeld van een bourgeoisfamilie uit die tijd. Het parcours van de individuele leden van de familie is heel divers en illustreert de meest diverse aspecten van het toenmalige leven van die sociale klasse. Terwijl de ingenieur Autrique een tamelijk klassiek leven leidt, wordt hij omgeven door een hele resem ooms, tantes, neven en nichten, kunstenaars of industriële leiders, die hun naam naar de vier uithoeken van de wereld verspreiden, tot in Mexico of Kongo toe. Eugène Autrique reist op een andere manier. Hij aanvaardt bijvoorbeeld de functie van secretaris van de Gasmaatschappij van Constantinopel en ook die van de “Société Anonyme Luxembourgeoise des Chemins de Fer et Minières Prince Henri”, voorloper van de huidige Nationale Maatschappij van Luxemburgse Spoorwegen. Tegelijkertijd is hij aan de ULB werkleider aan de afdeling Topografie. Om een verder onbekende reden moet de familie afstand doen van het huis : in de herfst van 1907 wordt het verkocht en installeren de Autriques zich in Tervuren, in de Brusselse rand. Ze wonen er in een karaktervolle villa omgeven door een schitterende tuin. Helaas moet Eugène Autrique om gezondheidsredenen zijn functie als lesgever in februari 1912 laten vallen. Hij sterft enkele maanden later.
1907-1943
De koper van het huis aan de Haachtsesteenweg 266 heet Alfred Duchateau : het is een jonge ingenieur uit de streek van La Louvière, afkomstig uit een grote familie die actief is in de staalindustrie. Hij verlaat het huis van zijn familie, Le Groseillon, om in Brussel te gaan wonen en in Schaarbeek “De Slijperijen Duchateau” op te richten. De ateliers bevinden zich dichtbij het station, op enkele minuten van zijn nieuwe huis. Onder impuls van hun oprichter kent de kleine vestiging een opmerkelijke groei : de fabriek breidt zich steeds verder uit en telt op een gegeven moment zelfs 150 arbeiders. Alfred en zijn gezin blijven niet lang in het Autrique-huis : de Grote Oorlog breekt uit en de familie wijkt uit naar Engeland en Frankrijk. Na enige tijd betrekt zijn jongere broer Edmond het huis. Het leven daar bevalt hem zo dat hij de woning in 1922 overneemt. Het is in die tijd niet ongebruikelijk dat twee broers met twee zussen trouwen : Alfred trouwt met Denise en zijn jongere broer Edmond met Magdeleine Hiard. Edmond, de nieuwe bewoner, is echter minder gedreven dan zijn oudere broer en heeft meer interesse voor het golfspel en de jacht dan voor het beheer van de familieonderneming. Hij houdt zich anderzijds ook meer bezig met de afdeling onderzoek en de ontwikkeling van het bedrijf, terwijl de zaak zelf vooral door zijn neef wordt gerund. Aan het einde van de jaren dertig wonen drie generaties samen in het Autrique-huis : de grootouders Edmond en Magdeleine delen het huis met hun kinderen en kleinkinderen, en met een kindermeisje voor het jongste kleinkind. Het huis wordt tussen 1907 en 1986 onafgebroken binnen de familie Duchateau-Hiard overgeërfd, alhoewel die het zelf slechts zo’n dertig jaar bewoont. Zoals veel van hun landgenoten, verlaten Edmond en Magdeleine Duchateau België na de oorlogsverklaring in juni 1940. Ze laten het huis achter om hun toevlucht te zoeken in Bretagne, meer bepaald in Carnac. Bij hun terugkomst, enkele maanden later, kiezen ze er voor om zich in Watermaal-Bosvoorde te vestigen, in een meer open bebouwde wijk dan de Haachtsesteenweg. Het Autrique-huis blijft daarom onbewoond vanaf die datum tot in 1943
1943-1986
Midden in de oorlog huurt de meubelmaker Jean-Pierre Linster het huis. Het gelijkvloers en de eerste verdieping worden omgevormd tot toonzalen voor de meubelen die in de ateliers enkele straten verder gefabriceerd worden. De kelders en de tweede verdieping behouden hun woonfunctie. Het dienstmeisje bewoont een speciaal ingericht zolderkamertje. Het is niet toevallig dat juist een meubelverkoper besluit om zich in het Autrique-huis te vestigen. Linster kent de reputatie van Victor Horta en denkt terecht dat het huis de ideale plek is voor het aanprijzen van zijn luxemeubelen. Gedurende al die jaren leidt het huis twee parallelle levens die zich nauwelijks met elkaar vermengen: het langzame ritme van het winkelgedeelte en het ritme van het leven van alledag. De manier waarop door het huis wordt bewogen is heel bijzonder : de keukenkelder en de tweede verdieping worden gebruikt door de familie die de mooie kamers van het gelijkvloers en de eerste verdieping bewaart voor het tonen van de meubels. Het huis is ook een fantastisch speelterrein voor de dochter van de meubelfabrikanten. Zij en haar echtgenoot nemen de winkel in de jaren ‘80 over. Het is zeker de meest stabiele periode die het huis gekend heeft : veertig rustige jaren om klanten te ontvangen. De Linsters verlaten het huis in 1986 om zich even verderop te vestigen, terwijl het Autrique-huis nog eens van eigenaar verwisselt.
1986-1996
De Linsters verlaten het huis in 1986 om zich even verderop te vestigen, terwijl het Autrique-huis nog eens van eigenaar verwisselt. De laatste erfgenaam heeft met tegenzin besloten om het aan een stel kunstenaars te verkopen die aan het geheel de glans van weleer terug willen geven. De nieuwe eigenaars houden onmiddellijk van het huis. Ze werken zeer snel een restauratieplan uit en laten alvast de gevel grondig reinigen. Het zijn de jaren van een vernieuwde belangstelling voor de Art Nouveau en het hoeft dan ook niet te verwonderen dat de toeristen het huis herontdekken. Tegelijkertijd wordt een voorbereidende studie gemaakt van de muren en de zuilen, die uitmondt in een lijvig dossier. De noodzakelijke fondsen kunnen echter nooit bij elkaar gebracht worden. De activiteiten van het echtpaar maken dat ze slechts weinig in Brussel verblijven en het verlaten huis dreigt het slachtoffer van inbrekers te worden. Het echtpaar laat een beveiligingssysteem plaatsen en vraagt een vriendin die net terug is uit het buitenland, om het huis te bewonen. Deze laatste huurster speelt de rol van conciërge vanaf februari 1993 en houdt dit enkele maanden vol. Maar alleen wonen in een groot en wat somber huis is niet aan iedereen gegeven: in december van datzelfde jaar geeft ze de sleutels terug.
Het boek
Als eerste markante gebouw van Victor Horta is het Autrique-huis een belangrijke schakel van het architectuurerfgoed in Brussel. In de eerste plaats omdat dit huits uit 1893 een essentiêle fase vertegenwoordigt in de evolutie van de belangrijkste architect uit Belgiê. Maar ook omdat dit gebouw een exemplarische restauratie heeft ondergaan die bijdraagt tot een beter begrip van de geboorte van de Art Nouveau.
Het project dat François Schuiten en Benoît Peeters voor het Autrique-huis hebben uitgetekend, wil van dit gebouw een soort "huis der huizen" maken, een eerbetoon aan de prové-architectuur van Brussel, maar ook een ode aan de verbeelding. Van de kelder tot de zolder onderstreept het Autrique-huis het historiche en estetische belang van de Brusselse huizen en onderstreept het hun verleidingskracht en mysterie.
Het boek is te koop in de museumwinkel (FR, NL et EN). Prix : 28€
