Edgar P. Jacobs & de Zwaardvis Ziller – Juillard

Gilles Ziller en André Juillard tonen hun creaties uit onvergetelijke foto's van Blake en Mortimer.
Een spectaculaire evocatie van de sfeer die Edgar P. Jacobs heeft gecreëerd in Het Geheim van de Zwaardvis.


 

Met de steun van:
Archives Internationales
Éditions Blake et Mortimer / Studio Jacobs
Fondation E.P. Jacobs
Sonuma
Brussels Hoofdstedelijke Gewest

 

Gilles Ziller & Archives Internationales
exposition

Knowhow en kwaliteit van een manuele techniek ten dienste van het beeld en de kleur

Na zijn studies beeldende grafiek doceert Gilles Ziller zelf grafische vormgeving aan de hogeschool voor schone kunsten van Nancy (Beaux-Arts) en zeefdruk aan de hogeschool voor sierkunsten in Parijs (Art Deco). Tegelijk geeft hij prenten op groot formaat uit, die op stripplaten gebaseerd zijn. Deze activiteit, die zich in de marge van de stripmarkt ontwikkelt, is vrij nieuw.

In 1985 richt Gilles Ziller Archives Internationales op en specialiseert zich in dergelijke afgeleide luxeproducten. Naast zeefdrukken worden een hele reeks nevenproducten uitgegeven, maar wel altijd met een welbepaalde grafische lijn voor ogen: logo, stempel, briefpapier, wenskaarten, catalogi.

Gilles Ziller kiest een beeld waartoe hij zich puur instinctief aangetrokken voelt. Het moet kleurig genoeg zijn, de wereld van de tekenaar goed weergeven en veel impact hebben zodra het alleen aan een muur hangt.

Zeefdruk doet de trekken uitstekend tot hun recht komen. De veer en het penseel maken de gebaren extra mooi, geven de trek een echte grafische beweging. Zeefdruk is de ideale techniek voor de reproductie van vlakdrukken en lijntekeningen. Ziller doet een luchtige ingreep op de beelden die hij gebruikt zonder heiligschennis te vrezen. Dergelijke omzetting stelt nieuwe eisen. Het beeld heeft nu niet meer de status van een vakje in een album, maar moet op zichzelf goed uitkomen aan de muur. Soms verwijdert hij enkele details en voegt licht en schaduw toe. De beelden van Jacobs hebben een verhalende suggestiekracht, het effect van een roman. Een schilderij moet niet anekdotisch zijn, maar het wondermooie aan een stripverhaal is dat het ons weer die verhalende dimensie geeft die al lang links bleef liggen.

Ziller was de eerste die E. P. Jacobs in zeefdruk uitgaf. Ziller werkt al met de platen van Jacques Tardi als hij Lombard in Brussel duidelijk maakt hoe sterk Blake en Mortimer hem fascineren. Die grote belangstelling verbaast de uitgeverij toch wel. In die tijd geldt Jacobs als voorbijgestreefd, een oude glorie. Ziller dringt aan. Er wordt een afspraak gemaakt met de vergeten auteur... in de cafetaria van de supermarkt Delhaize in Waterloo! Op een donkere winternacht, op het parkeerterrein van een grootwarenhuis, geven de twee mannen de afgesproken codes met hun koplampen, om elkaar daarna voor het eerst te ontmoeten. Strips komen tijdens dit gesprek niet aan bod. Edgar P. Jacobs praat alleen maar over opera, zijn echte passie. Daaruit volgt deze zeefdruk met meer dan 25 gekleurde passages uit Het Gele Teken en getekend door de auteur. Een kleine anekdote: het is Jacques Tardi die de aandacht van de zeefdrukker vestigt op dit vakje dat als hèt voorbeeld van de narratieve kunst van Jacobs kan gelden.

Na deze eerste realisatie in 1980 ontmoeten Gilles Ziller en E.P. Jacobs elkaar geregeld tot deze in 1987 overlijdt. Hij is eerder discreet en leeft in die tijd teruggetrokken. Maar Jacobs toont interesse voor het zeefdrukwerk en heeft altijd de grootste aandacht voor de omzetting van zijn tekeningen, zowel wat de opmaak als wat de kleuren betreft. Als fervent Jacobs-fan geeft Ziller toe dat het personage hem niet ontgoochelde en voor hem de ‘Grote Tekenaar’ blijft.

 

De auteurs over Jacobs...

Jacques Van Melkebeke “Jacobs en ik zijn een Siamese tweeling. We verschillen erg, maar we kennen elkaar al zo lang dat we sterke affiniteiten hebben. Wanneer we naar de ander luisteren, lijkt het soms alsof we onszelf horen praten ... [...] Ik speel een belangrijke rol, maar Jacobs is echt de auteur van Blake en Mortimer. Hij heeft altijd het algemene idee, waarvan hij een synopsis maakt. Ik kom op de proppen als de grote lijnen van zijn verhaal al getrokken zijn. Ik doe hem enkel suggesties en als ik hem een eerste scenario voorleg, bewaart hij de geest van de situaties en de dialogen, om ze zich volledig toe te eigenen. (Benoît Mouchart, A l'ombre de la ligne claire. Jacques Van Melkebeke le clandestin de la BD, Vertige Graphic, 2002)

André Franquin “Edgar P. Jacobs zal voor mij altijd de belangrijkste auteur van ‘realistische’ strips blijven die België ooit heeft gekend. Zijn ‘realisme’ was een uiterst originele transpositie van de werkelijkheid. Hij slaagde er misschien als enige in om onvergetelijke beelden te creëren. En onvergetelijke beelden creëren, dat is voor alle tekenaars het hoogste wat ze kunnen bereiken. Dat waar wij van dromen en naar blijven streven, daar is Jacobs meesterlijk in geslaagd.” (Kuifje nr. 13, 42e jaar, maart 1987)

François Rivière “Jacobs is een verbazend schepper van werelden, een magische creatieve geest. Misschien meer nog een aanzetter die zijn gelijke niet kent. Hij spoort natuurlijk aan tot talloze roepingen van liefhebbers van mysteries, van het fantastische en de wetenschappelijke toekomst, maar ook - beperkter misschien - tot heuse passies voor archeologie, anglofilie, cybernetica. We weten goed dat we hoegenaamd niet overdrijven! De werken van Jacobs zijn inderdaad meer dan gewone avonturenromans, hoewel we moeten toegeven dat ze op basis van criteria die voor de literatuur voorbehouden zijn (en nooit op strips worden toegepast), moeten beoordeeld en geanalyseerd worden.” (À l'ombre de la ligne claire. Jacques Van Melkebeke...,op.cit.)

Philippe Druillet “Jonge lezers kunnen zich vandaag maar moeilijk voorstellen welke invloed Edgar P. Jacobs heeft gehad op de verbeeldingswereld van onze generaties. Met Blake en Mortimer heeft Jacobs ons meegeloodst op de wondere wegen van cultuur, en de kracht van zijn verteltrant heeft levens richting gegeven. Jongeren beslisten om archeoloog te worden na het lezen van Het Geheim van de Grote Piramide. In een tijd dat armen zoals ik niet reisden, voerde zijn verbeelding ons naar wonderbare werelden. In een tijd dat de strip alleen maar misprezen werd, had hij een enorme invloed op de lezers. Ik heb Londen leren kennen met Het Gele Teken. Dat ik honderden werken over Atlantis heb gelezen, is ook weer dankzij hem.
Jacobs werkte heel hard aan de onderwerpen van zijn albums. Alles is met de grootste nauwkeurigheid weergegeven. Ik hou ook van zijn kleuren. Ik hou van dat raadselachtige geel. (Delirium. Autoportrait, Uitg. Les Arènes, 2014)

Jean Van Hamme “Onder de werken die het stripblad Kuifje toen publiceerde, was er een beetje interesse voor Corentin en helemaal niet voor de Zonnetempel. Nee, op school hadden we het enkel over die Zwaardvis die zijn tijd vooruit was. We vroegen ons af wat er de volgende week zou gebeuren. We bedachten plotwendingen die we uitgebreid bespraken, maar vooral achtervolgden we onze leraar modellering die maquettist was bij de uitgeverij Lombard. Hij had dus enkele weken voorsprong op ons. We bestookten hem, smeekten hem om het vervolg te vertellen. Hij heeft nooit toegegeven.” Jean-Luc Cambier, Eric Verhoest, Blake et Mortimer. Histoire d’un retour, Uitg. Blake et Mortimer, Dargaud, Parijs, 1996)

 

E.P. Jacobs en DE ZWAARDVIS

Edgar Pierre Jacobs werd in 1904 in Brussel geboren. Hij was al 40 toen hij stripauteur werd. Voordien was hij operazanger – een carrière waarop hij meer dan alle andere rekende – tekenaar voor grootwarenhuizen, enzovoort. Voor hij één van de prominenten werd bij het stripblad Kuifje, werkte hij tijdens de Bezetting Flash Gordon van Raymond af voor Bravo ! Voor dat blad creëerde hij ook De U-straal, zijn eerste strip, in die zelfde fantastische denkwereld. Vanaf 1943 was hij ook inkleurder en decorist van Hergé. Zijn hele carrière als stripauteur lang experimenteerde Jacobs voortdurend met verschillende technieken en stijlen.

In 1946 doet het stripweekblad Kuifje, waarvan Jacques Van Melkebeke de eerste hoofdredacteur was, een beroep op zijn talent als tekenaar en scenarioschrijver voor de uitvoering van een toekomstgerichte serie. De andere auteurs hadden allemaal historische of fantastische avonturen bedacht en dus moest Jacobs een realistische en hedendaagse strip ontwerpen. Hij veranderde dus de schetsen die hij had voorbereid als vervolg op U-straal (Neptunium 332, De Zilveren Straal) en roept het trio Olrik-Blake-Mortimer in het leven, ‘tegen wil en dank’! Het Geheim van de Zwaardvis is geboren en verschijnt elke week op de laatste pagina van het blad.

De Zwaardvis is een onderwatervliegtuig, een toestel dat de vijand kan trotseren en kan ontsnappen aan alle vormen van bewaking. Verrassend genoeg voor een verhaal voor kinderen, schetst Het Geheim van de Zwaardvis het standpunt van de ‘slechteriken’. De lezers volgen de oorlogsvoorbereidselen van keizer Basam-Damdu. Dat de lezertjes eerst de duivelse Olrik leren kennen, is omzeggens uniek in de geschiedenis van de striphelden.

Dit uchronisch verhaal (een tak van de sciencefiction die beschrijft wat had kunnen gebeuren als de Geschiedenis een andere richting was uitgegaan) is geïnspireerd op de verhalen van Conan Doyle, H.G. Wells en Jules Verne. Net als bij Verne moeten de verhalen van Jacobs stevig ‘aards’ verankerd zijn en dat vraagt veel werk, zowel wat de documentatie als de uitvoering betreft.

Zijn vakjes wemelen van de details, de decors en kleuren zijn contrasterend. Bij Jacobs zijn de vakjes op zich al heuse kleine taferelen. Zo zijn ook zijn platen zo symmetrisch dat ze, zelfs apart, harmonieus blijven en een zekere decoratieve waarde behouden.

Op het vlak van de dialogen en de vertelling verwerkt Jacobs, na wat aftasten, tekstballonnen (de originele uitgave van de U-straal hadden er geen) zolang de reeks in het blad verscheen. In dat opzicht was het evenwicht tussen het begin en het einde van Het Geheim van de Zwaardvis zo erg zoek dat de auteur, toen het album verscheen, zijn eerste 18 platen heeft moeten herwerken om er tekstballonnen aan toe te voegen. Nog een reden voor deze herbewerking was Jacques Van Melkebeke, die de met potlood gemaakte eerste 18 platen inkte. De tekening van ‘Van Melk’, Vriend Jacques, was zoveel gestileerder dan van Jacobs dat de oorspronkelijke bedoelingen van de auteur er door gewijzigd werden. Het is dus ook om de stijlverschillen weg te werken dat Jacobs de eerste bladzijden van Het Geheim van de Zwaardvis hertekende, alvorens ze in een album werden gepubliceerd.

Het Geheim van de Zwaardvis luidt de avonturen van Blake en Mortimer in en is meteen een voltreffer, om dat altijd te blijven.

 

André Juillard & Yves Sente
De Staf van Plutarchus

In 2000 stortten André Juillard en Yves Sente zich in de wereld van Blake en Mortimer met een eerste samenwerking: Het Voronov-complot.

Juillard is de tekenaar van de grote saga De Zeven Levens van de Sperwer, die hem een plaats gaf in de kring van de klassieke hedendaagse stripauteurs. Tot zijn andere successen behoren het intimistische Cahier bleu waarmee hij in 1995 de prijs voor het beste album wint op het festival van Angoulême en de Grote Prijs het jaar nadien.

Yves Sente komt uit de uitgeverswereld en is zelf scenarioschrijver geworden dankzij de avonturen van Blake en Mortimer. Hij werkt ook mee aan de reeksen Thorgal en XIII.

Sinds ze meewerken aan de avonturen van Blake en Mortimer vinden Juillard en Sente er een schalks plezier in om het verhaal te doorspekken met verwijzingen naar de originele reeks, maar daarnaast voegen ze ook werkelijke gebeurtenissen en personages in of toespelingen op bekende werken. Zo konden ze de wereld van de auteur respecteren en tegelijk het verhaal verankeren in ons heden, want bepaalde technologische voorstellen of situaties die in de tijd van Jacobs nog geloofwaardig waren, zijn dat daarom niet meer voor de lezers van de 21ste eeuw.

Wat is er gebeurd vóór Het Geheim van de Zwaardvis? Wat deden Blake en Mortimer tijdens de Tweede Wereldoorlog? Hoe hebben ze Olrik leren kennen? Dat is wat De Staf van Plutarchus vertelt, het zesde verhaal van dit duo en het nieuwste album, dat pas verscheen. Alles begint in 1942, wanneer een nazivliegtuig Londen nadert. Alles eindigt in 1944, amper 90 minuten vóór het legendarische Geheim van de Zwaardvis begint.

 

(c) Rémi Desmots (photos)Expo EPJ 02 BISExpo EPJ 02 BISExpo EPJ 02 BISExpo EPJ 02 BISExpo EPJ 02 BISExpo EPJ 02 BISExpo EPJ 02 BISExpo EPJ 02 BIS

 

Infos

Date : 2014-12-05
End date : 2015-02-15
Expositions
Edgar P. Jacobs & de Zwaardvis Ziller – Juillard

Het Autrique huis

Adres

Haachtsesteenweg 266
1030 Schaarbeek
België

Openingstijden

Woensdag tot zondag,
van 12 tot 18 uur
(Laatste toegang 17:30).

Gesloten tijdens de feestdagen.

 

Prijs

Volwassenen: € 7,00
Groepen, senioren, studenten € 5,00
Kinderen, Schaerbeek € 3,00
Artikel 27: € 1,25