Het Autrique-huis vandaag Evenementen Tentoonstellingen Virtuele rondleiding Opmerkelijke huizen

Het ontstaan van het beeldverhaal

Van 5 november 2009 tot 25 april 2010

In het Schaarbeekse Autriquehuis loopt van 5 november 2009 tot 25 april 2010 een tentoonstelling waarin een nieuwe kijk wordt geboden op de ontstaansgeschiedenis van de Negende Kunst. “Het ontstaan van het Beeldverhaal” sluit mooi aan bij het schitterende album van Thierry Smolderen, dat verscheen bij Les Impressions Nouvelles. De tentoonstelling begint bij de eind 18de eeuwse schilder/etser William Hogarth en sluit met het magistrale oeuvre van Winsor McCay. Een pittige enscènering omvat originele platen en eerste uitgaven van o.m. Töpffer Cham, Gustave Doré, Wilhelm Busch, A.B. Frost, Outcault en anderen, evenals oude kranten, houtsneden en speelgoed van vroeger. Een prachtige steen voor het maken van lithogravures illustreert de druktechniek. Thierry Smolderen liet ook, speciaal voor de gelegenheid, een audiovisuele presentatie maken waarin hij op een overzichtelijke manier de resultaten belicht van het onderzoek, dat hij intussen reeds 20 jaar voert. De eind 19de-eeuwse sfeer van het gebouw, gekoppeld aan het droombeeld dat in het Autriquehuis wordt opgewekt, vormen een ideaal kader voor de ontrafeling van de geboorte van de Negende Kunst. Zowel de tentoonstelling “Het ontstaan van het beeldverhaal” als het begeleidende boek vormen een mooie afsluiter van dit stripjaar 2009.

Thierry Smolderen

Thierry Smolderen

Deze scenarist en theoreticus is als professor verbonden aan het Ecole Européenne Supérieure de l’Image in de Franse stad Angoulême en geldt als één van de grootste hedendaagse kenners van de geschiedenis van het beeldverhaal. In verschillende Franse (o.m. 9e Art) en Amerikaanse (o.m. Comic Art) tijdschriften werden essays van Smolderen gepubliceerd. De nieuwe, theoretische, basis waarop zijn onderzoek is gestoeld, stelde Smolderen in staat om tot nu onbekende documenten op te diepen. Hij bedacht tevens de scenario’s voor de stripserie Ghost Money (tekeningen van D. Bertail en uitgegeven bij Dargaud) en voor de gedroomde biografie van Winsor McCay (tekeningen door J.-P. Bramanti en uitgegeven bij Delcourt).

Het Boek

“Naissances de la bande dessinée”
De William Hogarth à Winsor McCay

Rond 1900 verscheen in de Amerikaanse pers een gegeven vol humor en actie, dat nu zonder aarzelen herkend wordt als een beeldverhaal : de comic strip, ontstaan in de periode dat ook de fonograaf en de film uitgevonden werden.

In zijn boek boordevol verrassingen toont Thierry Smolderen aan dat het beeldverhaal al veel eerder ontstaan is, namelijk samen met de geboorte van de moderne roman in het Engeland van de 18de eeuw. Het satirische oeuvre van schilder / etser William Hogarth opende de weg die leidde naar een nieuwe vorm van uitwisseling tussen het beeld en de moderne media.

Tijdens de 19de eeuw blijft de door Hogarth ingeslagen weg voorbehouden aan een select groepje humoristische tekenaars, die hun immense beeldcultuur dankzij een hybride stylisering ten dienste stellen van de parodie. Ze worden gefascineerd door graffiti enerzijds, kindertekeningen en marginale tekenvormen anderzijds, en zijn baanbrekers om zich op de nieuwe media te werpen. Nieuwe media die ze schematiseren en combineren binnen een ironisch perspectief. Rodolphe Töpffer is de eerste om de opeenvolgende idiomen van de industriële wereld in vraag te stellen, op basis van een naief verleden van verhalen en volksprenten. Het is in deze polygrafische smeltkroes, waarin geen enkele belangrijke ontwikkeling ontbreekt die zou leiden tot het audiovisuele tijdperk, dat het moderne beeldverhaal het levenslicht ziet.

Dit werk, een ware anthologie, werpt een verrassend licht op de stukjes van een puzzel die we opgelost waanden. Het beeldverhaal is helemaal geen weeskindje maar de belangrijkste erfgenaam van de eerste gedrukte afbeeldingen. De tekstballon, de klare lijn, de progressieve actie, de ironische achtergrond of de antropomorfe vorm van de toons verwijzen naar een stamboom die ouder en rijker is dan de meeste auteurs ooit konden vermoeden. De dialoog met de avant-garderomans uit de 18de eeuw en het romantische boek, het lange samengaan op het rythme van de geïllustreerde pers en de symbiose met de film maken het beeldverhaal zelfs tot een mogelijke ontstaansruimte van het hedendaagse beeld bij uitstek.